AI a edukacja: czy szkoła ma jeszcze sens?

Systemy edukacji powstały na założeniu, że ludzkie zdolności logicznego myślenia i analizowania są rzadkie i z tego powodu warte rozwijania. 

Dlatego szkoła przekazuje nam wiedzę i umiejętności potrzebne do pracy i życia przy założeniu, że człowiek nie ma konkurencji w obszarze inteligencji. 

Sztuczna inteligencja może ten porządek całkowicie zmienić.

Po raz pierwszy w historii powstaje technologia, która nie tylko ma dostęp do ogromnej ilości informacji, ale potrafi je analizować, wyciągać wnioski i rozwiązywać problemy. W wielu zadaniach robi to szybciej i lepiej niż człowiek.

Jeżeli każdy będzie miał dostęp do takiej technologii, wiedza i inteligencja przestaną być czymś wyjątkowym. Wystarczy jedno pytanie zadane AI, aby w kilka sekund otrzymać analizę, wytłumaczenie lub rozwiązanie problemu.

To prowadzi do fundamentalnego pytania:

czego właściwie powinna uczyć szkoła w świecie, w którym inteligencja staje się powszechna i zawsze dostępna?

Edukacja powstała dla świata, który już nie istnieje

Dzisiejszy system edukacji w dużej mierze powstał w epoce przemysłowej.

Szkoła miała przygotowywać ludzi do pracy w administracji, fabrykach, biurach czy instytucjach publicznych. Uczniowie uczyli się zapamiętywania informacji, wykonywania poleceń i pracy według ustalonych procedur.

Ten model działał dobrze tak długo, jak inteligencja była zarezerwowana wyłącznie dla człowieka.

Dziś sytuacja zaczyna się zmieniać.Według raportu McKinsey Global Institute nawet 30% obecnych zadań wykonywanych w pracy może zostać zautomatyzowanych do 2030 roku dzięki AI i automatyzacji. Co istotne, coraz częściej dotyczy to pracy umysłowej.

Generatywna AI potrafi już dziś:

Według raportu Future of Jobs 2025 przygotowanego przez World Economic Forum, do 2030 roku około 92 miliony miejsc pracy może zniknąć w wyniku rozwoju sztucznej inteligencji.

Jeżeli część zawodów zniknie, a inne radykalnie się zmienią, szkoła nie może dalej przygotowywać ludzi do świata, który przestaje istnieć.

Wiedza przestaje być najważniejsza

Przez większość historii człowieka największą wartością była wiedza i zdolność jej wykorzystania.

Lekarz wiedział więcej o chorobach niż jego pacjenci. Inżynier wiedział więcej o budowie maszyn. Nauczyciel wiedział więcej o świecie niż jego uczniowie.

AI sprawia, że ta przewaga zaczyna się zmniejszać.

Dziś każdy może zapytać model językowy o wytłumaczenie zjawiska fizycznego, analizę danych ekonomicznych czy interpretację tekstu literackiego. Oczywiście AI wciąż popełnia błędy i wymaga nadzoru, ale jej zdolności rozwijają się bardzo szybko.

Modele AI potrafią już dziś:

Jeżeli inteligencja przestanie być zasobem rzadkim, system edukacji będzie musiał przejść bardzo głęboką przebudowę.

Jak może zmienić się szkoła?

Instytucje takie jak OECD, UNESCO czy World Economic Forum od kilku lat analizują, jakie kompetencje będą najważniejsze w świecie zdominowanym przez nowe technologie.

Coraz częściej wskazuje się, że szkoła powinna odejść od modelu opartego głównie na zapamiętywaniu informacji.

W świecie, w którym wiedza jest zawsze dostępna, znacznie ważniejsze stają się:

Raport World Economic Forum Future of Jobs wskazuje, że właśnie te kompetencje będą jednymi z najważniejszych na rynku pracy w nadchodzących dekadach.

Jak może wyglądać edukacja w różnych etapach życia

Jeżeli szkoła ma przygotowywać ludzi do świata sztucznej inteligencji, zmiany muszą dotyczyć całego systemu edukacji.

Szkoła podstawowa

W szkole podstawowej edukacja może coraz bardziej skupiać się na rozumieniu świata, a nie tylko na zapamiętywaniu informacji.

Uczniowie mogą uczyć się:

Szkoły zaczynają już eksperymentować z takimi metodami nauczania. W niektórych krajach wprowadza się nauczanie projektowe (project-based learning), w którym uczniowie pracują w zespołach nad rozwiązaniem konkretnego problemu, analizują informacje z różnych źródeł i samodzielnie dochodzą do wniosków.

Takie podejście stosują między innymi szkoły należące do sieci High Tech High w Kalifornii, gdzie uczniowie realizują projekty łączące różne dziedziny wiedzy i prezentują ich wyniki publicznie.

Podobne podejście rozwijane jest także w szkołach inspirowanych fińskim systemem edukacji, gdzie coraz większy nacisk kładzie się na pracę zespołową, krytyczne myślenie oraz analizowanie informacji zamiast wyłącznie ich zapamiętywania.

Liceum

Na poziomie liceum edukacja może coraz bardziej przypominać przygotowanie do realnych problemów świata.

Zamiast skupiać się wyłącznie na teorii, szkoła może rozwijać:

Coraz częściej mówi się również o konieczności wprowadzenia do programów nauczania takich tematów jak:

W świecie, w którym technologia zmienia się bardzo szybko, liceum może stać się miejscem, gdzie uczniowie uczą się jak się uczyć i móc nadążyć za zmianami, a nie tylko czego się uczyć.

Nowe wymagania wobec edukacji w erze AI

Rozwój sztucznej inteligencji zmienia sposób, w jaki wykorzystujemy wiedzę i kompetencje intelektualne.

AI potrafi już dziś wykonywać wiele zadań, które przez lata były głównym celem edukacji. Może napisać esej, wygenerować program komputerowy czy przeanalizować ogromną ilość danych.

Nie oznacza to jednak, że rola człowieka znika.

AI może pomóc napisać tekst, ale ktoś musi ocenić, czy jego argumenty mają sens. Może wygenerować kod, ale ktoś musi zdecydować, czy rozwiązuje on właściwy problem. Może przeanalizować dane, ale ktoś musi zinterpretować wyniki i podjąć decyzję.

W świecie pełnym inteligentnych maszyn rola człowieka może więc coraz częściej polegać na interpretowaniu informacji, nadzorowaniu technologii i podejmowaniu decyzji.

A tego nie da się nauczyć wyłącznie poprzez zapamiętywanie informacji.

Najważniejsze pytanie

Rozwój sztucznej inteligencji zmusza nas do postawienia bardzo prostego, ale jednocześnie trudnego pytania:

czy system edukacji przygotowuje dziś ludzi do świata, który dopiero powstaje, czy do świata, który właśnie znika?

Jeżeli szkoła będzie nadal działać według zasad zaprojektowanych dla epoki przemysłowej, może się okazać, że uczymy kolejne pokolenia umiejętności, które wkrótce przestaną być potrzebne.

A to oznaczałoby, że jeden z najważniejszych systemów społecznych – edukacja – przestaje spełniać swoją podstawową funkcję.

Przygotowywanie ludzi do przyszłości.